Copy
Als webpagina openen
6 april 2020

Passie voor de passie
 

De Matthäus, The Passion en andere passiespelen in ontkerkelijkt Nederland

Religiewetenschapper Ernst van den Hemel schreef Passie voor de passie. De Matthäus, The Passion en andere passiespelen in ontkerkelijkt Nederland, dat sinds deze week verkrijgbaar is. In Nederland is er sprake van een opvallend grote populariteit van het lijdensverhaal van Christus. Zij het de Matthäus-Passion van Bach, The Passion of een van de vele passiespelen, zelfs de meezing- of de kindermatthäus: elk jaar beleven miljoenen Nederlanders een opvoering van het verhaal van Christus’ kruisiging. Welke betekenis heeft het passieverhaal voor Nederlanders in de 21e eeuw - in een ontkerkelijkt Nederland?

Vaak wordt gewezen op het genie van Bach of de kracht van het bijbelverhaal. Maar is dat ook wat mensen beleven? Wat voelt bijvoorbeeld een babyboomer met een allergie voor religie bij het zingen van 'Erbarme Dich' in de meezingmatthäus? Ook bij het spektakel van The Passion is het een interessante vraag welke rol religie speelt. Wat betekent het grote, lichtgevende kruis dat tijdens The Passion voor de ogen van ruim drie miljoen tv-kijkers door de straten van een stad gedragen wordt?

Ernst van den Hemel laat zien hoe het verhaal van Christus in het ontkerkelijkte Nederland beleefd wordt. De verschillende passiespelen blijken vaak iets heel anders te betekenen dan waar de organisatoren op hopen. Een feest van verbinding zijn ze evenwel: ze brengen gelovigen en niet-gelovigen bij elkaar. "Mensen eigenen zich de Matthäus op nieuwe manieren toe", aldus Van den Hemel. Omdat ze er eigen emoties in kwijt kunnen, vanwege de esthetische ervaring of omdat het samen zingen verbindt. Toch betekent dit volgens de onderzoeker niet dat religie geen rol meer speelt: religieuze beleving vindt al lang niet meer alleen in de kerken plaats, maar ook in rituelen als de Matthäus-Passion en The Passion. "Religie is op drift geraakt."
Pasen in tijden van corona
De publicatie van dit boek valt samen met een uitzonderlijke tijd, waarin kerken gesloten en bijeenkomsten geschrapt zijn wegens het coronavirus, maar waarin het zoeken naar verbinding urgenter lijkt dan voorheen. Wat voor paastijd staat ons te wachten?

"Ik denk dat men veel toevlucht zal zoeken tot muziek en nieuwe vormen van ritueel", zegt Van den Hemel. "De opvoering van de Matthäus-Passion in Naarden gaat waarschijnlijk niet door, maar er zullen nieuwe vormen worden gevonden. Ik zag op sociale media al een opvoering van de Matthäus-Passion van conservatoriumstudenten, op balkonnetjes op het Javaplein. The Passion zou dit jaar plaatsvinden in Roermond. Ook dat gaat dit jaar niet door, maar de organisatoren zijn op zoek naar alternatieve vormen. Het idee dat passie zorgt voor verbinding, dat zou weleens versterkt kunnen worden in deze tijd. Ik verwacht wat dat betreft een intensere Pasen. Het gaat interessant worden hoe mensen emotie en ritueel tijdens deze uitzonderlijke paastijd vorm gaan geven."
Over Ernst van den Hemel

Ernst van den Hemel (1981) is religie- en cultuurwetenschapper. Hij is werkzaam bij het Meertens Instituut in Amsterdam. Eerder publiceerde hij Calvinisme en politiek (2009).
 
Noot aan de redactie, niet voor publicatie

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met:
Simone Wolff, communicatieadviseur van het Meertens Instituut, via simone.wolff@meertens.knaw.nl of 06 3039 0845. 

Een exemplaar voor recensiedoeleinden kunt u aanvragen via Uitgeverij Ten Have: promotie@uitgeverijtenhave.nl

Lees hier een fragment van Passie voor de passie.
Website Meertens Instituut
E-mail
LinkedIn
Twitter
Facebook
Instagram

Meertens Instituut
Oudezijds Achterburgwal 185
1012 DK Amsterdam

Postbus 10855
1001 EW Amsterdam

meertens.knaw.nl
info@meertens.knaw.nl
Tel. 020 - 462 85 00