Copy

VMBN & Wetenschap Nieuwsbrief

VMBN & Wetenschap nieuwsbrief - juni 2020

Hierbij ontvang je de maandelijkse nieuwsbrief 'VMBN en Wetenschap' waarin de wetenschapscommissie van de VMBN relevant wetenschappelijk onderzoek op het gebied van mindfulness-based programs zal beschrijven.

Dit bericht is ook te lezen op deze pagina. De nieuwsbrief ‘VMBN & Wetenschap’ zal tevens het medium worden waarlangs deelnemers worden geworven voor – door de VMBN wetenschapscommissie goedgekeurd- wetenschappelijk onderzoek. 

In deze wetenschapsnieuwsbrief lees je over:
  1. Wat doet het online aanbieden van mindfulness-based programma’s met de effectiviteit ervan?
  2. Een interview met Ivan Nykliček
  3. Laatste kans de documentaire "My year of living mindfully" te zien

Wat doet het online aanbieden van mindfulness-based programma’s met de effectiviteit ervan?

Geschreven door: Martin van Boxtel.
Geredigeerd door Barbara Doeleman-van Veldhoven & Marleen ter Avest.

 

Onze samenleving is door het coronavirus voor onbepaalde tijd behoorlijk veranderd. Met alle onzekerheid over de toekomst bestaat er onverminderd behoefte aan mindfulness-based programs (MBPs). Veel van de leden van onze beroepsvereniging hebben inmiddels de stap gezet om hun trainingsaanbod online te vervolgen, al was het maar om lopende trainingen voort te kunnen zetten. Er is nog maar weinig gedegen onderzoek gedaan waar een online MBP precies aan dient te voldoen (1). Deze unieke periode nodigt ons echter nadrukkelijk uit om tot nieuwe initiatieven te komen en om mindfulness beoefening breed te blijven uitdragen. Nu de digitalisering van het trainingsaanbod in een stroomversnelling terecht is gekomen, klinkt ook toenemend de vraag onder trainers: is de kwaliteit van een 8-weekse online training wel vergelijkbaar met een reguliere fysieke training op locatie? 

Gecontroleerde studies waarbij online trainingen vergeleken zijn met de reguliere fysieke versie zijn nog schaars, maar zie (2). Eén van de eerste grote, alhoewel niet-gecontroleerde, studie naar een online training onder 273 deelnemers is uit 2013, van de groep van Mark Williams in Oxford (3). Zij lieten zien dat een aangepast trainingsprogramma, gebaseerd op het traditionele MBSR/MBCT-format, wat betreft de omvang van de effecten op gerapporteerde gevoelens van angst, depressie en stress, vergelijkbaar was met die van een fysiek format. Uit een meer recente meta-analyse op basis van 15 gerandomiseerde (gecontroleerde) studies bleek dat online MBPs (in brede zin) weliswaar kleine, maar significante effecten lieten zien op de mate van depressieve gevoelens, angst, mindfulness en algemeen welbevinden (4). Deze effecten haalden het over het algemeen echter niet met die van het fysieke trainingsformat. Een uitzondering hierop was het effect op ervaren stress. Deze bleek het sterkst te zijn in de online variant en was in omvang wel vergelijkbaar met het effect dat doorgaans van MBPs wordt beschreven dat op fysieke locaties worden gegeven. Verder werd in deze studie duidelijk dat de effecten net wat groter waren wanneer de groepen online werden begeleid door een trainer, in vergelijking met formats die juist trainer-onafhankelijk waren. Gesuggereerd werd dat een online training meer geschikt lijkt te zijn voor personen met psychische symptomen dan voor mensen met lichamelijke klachten en dat therapietrouw online over het geheel genomen waarschijnlijk lager is bij de fysieke variant. Vergelijkbare bevindingen werden gerapporteerd in vier andere meta-analyses (5-8), alleen werd daarbij in twee van deze meta-analyses het verschil tussen trainer-afhankelijke en trainer-onafhankelijke interventies niet altijd teruggevonden (5,8). Lippman en collega’s (9) analyseerden onlangs de kenmerken van 18 grote online mindfulness interventie studies en lieten zien dat de effectiviteit van deze studies samenhing met de wijze waarop de volgende vier ingrediënten in het trainingsaanbod verwerkt waren: 1. aanbieden van formele oefeningen, 2. duidelijke psycho-educatie, 3. geven van reminderprompts voor (offline) activiteiten en 4. aanvullende, informele oefeningen. Het lijkt er dus op dat de mate waarin een training personen aanzet tot actief deelnemen in de beoefening een cruciale factor is voor het instructie-ontwerp en het slagen van een online MPB interventie. Voor trainers lijkt dit misschien een open deur, maar het is waardevol dat dit ook echt te meten valt. 

Het lijkt er dus op dat een goed opgezette online MBP interventie, al of niet gemodereerd door een trainer, betekenisvolle effecten bij deelnemers teweeg kan brengen (1). Dit is op zichzelf heel goed nieuws, alleen al omdat daarmee voor een aantal mensen een mogelijke drempel voor het volgen van een online training kan worden weggenomen. Daarnaast is er op dit moment nog veel onderzoek gaande naar de effectiviteit van online MBPs, waar de resultaten nog van moeten volgen. Zoals vaker het geval is, loopt onderzoek wat achter op de klinische praktijk, zeker nu er een snelle verandering in de praktijk heeft plaatsgevonden. Er is ook nog veel uit te zoeken met betrekking tot de wijze waarop een online MBP het best kan worden vormgegeven. Hierbij dienen keuzes niet alleen op basis van wijsheid, maar het liefst ook op basis van goede klinische evidentie te worden genomen. Een ander punt is dat er hopelijk op korte termijn meer duidelijkheid komt over waaruit de onderscheidende rol bestaat van een mindfulness trainer in een online MBP interventie. 


Referenties

1.    Mrazek AJ, Mrazek MD, Cherolini CM, Cloughesy JN, Cynman DJ, Gougis LJ, et al. The future of mindfulness training is digital, and the future is now. Current Opinion in Psychology. Elsevier Ltd; 2019 Aug 1;28:81–6. 

2.     Compen F, Bisseling E, Schellekens M, et al. Face-to-Face and Internet-Based Mindfulness-Based Cognitive Therapy Compared With Treatment as Usual in Reducing Psychological Distress in Patients With Cancer: A Multicenter Randomized Controlled Trial. J Clin Oncol. 2018;36(23):2413‐2421.

3.    Krusche A, Cyhlarova E, Williams JMG. Mindfulness online: an evaluation of the feasibility of a web-based mindfulness course for stress, anxiety and depression. BMJ Open. British Medical Journal Publishing Group; 2013 Nov 29;3(11):e003498. 

4.    Spijkerman MPJ, Pots WTM, Bohlmeijer ET. Effectiveness of online mindfulness-based interventions in improving mental health: A review and meta-analysis of randomised controlled trials. Clinical Psychology Review. 2016 Apr;45:102–14. 

5.    Russell L, Ugalde A, Milne D, Austin D, Livingston PM. Digital Characteristics and Dissemination Indicators to Optimize Delivery of Internet-Supported Mindfulness-Based Interventions for People With a Chronic Condition: Systematic Review. JMIR Ment Health. 2018;5(3):e53–16. 

6.    Lyzwinski LN, Caffery L, Bambling M, Edirippulige S. A Systematic Review of Electronic Mindfulness-Based Therapeutic Interventions for Weight, Weight-Related Behaviors, and Psychological Stress. Telemed J E Health. 2018 Mar;24(3):173–84. 

7.    Sevilla-Llewellyn-Jones J, Santesteban-Echarri O, Pryor I, McGorry P, Alvarez-Jimenez M. Web-Based Mindfulness Interventions for Mental Health Treatment: Systematic Review and Meta-Analysis. JMIR Ment Health. 2018;5(3):e10278–16. 

8.    Toivonen KI, Zernicke K, Carlson LE. Web-Based Mindfulness Interventions for People With Physical Health Conditions: Systematic Review. J Med Internet Res. 2017;19(8):e303–17. 

9.    Lippmann M, Laudel H, Heinzle M, Narciss S. Relating Instructional Design Components to the Effectiveness of Internet-Based Mindfulness Interventions: A Critical Interpretive Synthesis. J Med Internet Res. 2019;21(11):e12497–15. 

Een interview met Ivan Nykliček.


Ivan is universitair hoofddocent en onderzoeker aan de afdeling Medische en Klinische Psychologie aan de Universiteit van Tilburg.
 








Geschreven door Johan Karremans


Kun je kort uitleggen waar je onderzoek naar doet, en er kort een bevinding uitlichten waar je hart echt sneller van ging kloppen? 


Ik ben een generalist wanneer het gaat om mijn onderzoek naar mindfulness. Ik heb onderzoek gedaan naar de effecten van interventies, en de vraag welke factoren bijdragen aan de effectiviteit, in veel verschillende populaties, zoals diabetespatiënten, zwangere vrouwen en studenten. Waar ik op dit moment heel enthousiast over ben, is recent onderzoek naar het meten van mindfulness. Er zijn veel problemen met het meten van mindfulness door middel van zelfrapportage. Het is voor onderzoeksdeelnemers moeilijk om hierop te reflecteren en sociale wenselijkheid ligt altijd op de loer. Als alternatieve meting hebben we bedacht dat we mensen simpelweg drie minuten laten vertellen wat er op dit moment door hen heen gaat. Als we de inhoud hiervan vervolgens coderen, zien we dat mensen met mindfulness meditatie ervaring meer interoceptie laten zien dan mensen zonder meditatie ervaring, en bijvoorbeeld ook meer dan mensen met transcendente meditatie ervaring. Interoceptie is het vermogen om directe interne lichaamservaringen waar te nemen. Dit is mogelijk een heel interessante manier om mindfulness te meten op een meer ‘bedekte’ wijze dan zelfrapportage. Overigens vonden we niet dat de mate van interoceptie op deze alternatieve meting verhoogde na het volgen van een MBSR training. Dit rijst de vraag hoeveel mindfulness ervaring nodig is om het echt belichaamd te zien. 
 

Je bent zelf ook trainer. Beïnvloedt dit jouw werk als onderzoeker, en beïnvloedt het feit dat je onderzoeker bent jouw werk als trainer? 


Om met het laatste te beginnen: ik vind het interessant en behulpzaam om zo nu en dan wetenschappelijke bevindingen kort te bespreken tijdens de mindfulness training bijeenkomsten. Ik merk en hoor dat het deelnemers soms extra kan motiveren, zo van ‘o ja, dit werkt echt!’. Andersom is het ook zeker zo. Mijn onderzoek naar de meting van mindfulness is bijvoorbeeld echt ontstaan vanuit mijn eigen ervaring als trainer en beoefening. Mijn eigen beoefening genereert onderzoeksvragen en hypothesen. 


Je noemt nu enkele positieve effecten om zowel trainer als onderzoeker zijn. Zijn er ook mogelijke valkuilen of obstakels? 
 

Dat vraag ik me regelmatig af. Inderdaad zijn mindfulness onderzoekers vaak zelf actieve beoefenaars, en voor de buitenwereld kan dat wel wat vreemd overkomen. Als je de positieve effecten aan den lijve ondervindt, komt de objectiviteit van de wetenschapper daarmee in het geding? Voor wat het waard is, ik probeer daar goed op te letten. Ik geloof dat ik zelf een wetenschapper ben die de waarheid wil achterhalen, zonder de wens dat het precies zo uitkomt als ik het vooraf bedacht had. Sterker nog, gezien dat er al zo veel onderzoek is dat de positieve effecten laat zien, vind ik het eigenlijk stiekem best leuk als ik eens een keer wat anders vind. Bovendien is het zo dat ik steeds minder onderzoek doe puur naar de effectiviteit van mindfulness, maar steeds meer naar de vraag hoe het dan werkt; voor wie het wel werkt, en voor wie minder, waardoor je die mogelijke inkleuring minder hebt denk ik. 

 

Wat zie jij als de grootste uitdaging in het onderzoek naar mindfulness? 

 

Het werk van Willoughby Britton naar de mogelijke negatieve effecten van meditatie en mindfulness is heel belangrijk. Hier moeten we nog meer over weten; wat zijn eventuele risico’s, wanneer treden er mogelijk schadelijke effecten op en wat kun je hier eventueel aan doen? Ik vermoed ook dat het moeilijk in kaart te brengen is, omdat het mogelijk vrij zeldzaam is. Hierbij is een aanpak nodig waarbij deze vraag niet alleen kwantitatief wordt onderzocht, maar zeker ook kwalitatief: met behulp van interviews met betrokkenen die negatieve effecten hebben ervaren. Daarnaast vind ik het meten van mindfulness één van de grootste methodologische uitdagingen. Een goede meting kan ons namelijk veel inzicht geven in de vraag waar de effecten van mindfulness training nu precies aan toe te schrijven zijn. Er zijn bijvoorbeeld onderzoekers die beweren dat de positieve effecten van mindfulness training misschien helemaal niet zijn toe te schrijven aan mindfulness-specifieke factoren, maar dat het meer heel algemene factoren zijn die op veel andere trainingen ook van toepassing zijn. Het goed meten van mindfulness kan een belangrijke bijdrage leveren aan dit debat.  


Tot slot: Wat zou je mee willen geven, als onderzoeker, aan mindfulness trainers? 

 

[Na een aandachtige stilte] …ik weet het denk ik. Er wordt heel veel onderzoek gedaan naar de voorspellers van de effectiviteit van mindfulness, dus voor wie of voor welke groepen het nu juist meer of minder oplevert. Daar komt eigenlijk weinig uit, en dat is goed nieuws. Het lijkt erop dat er weinig factoren zijn die voorspellen voor wie mindfulness training minder geschikt zou zijn. 

Bekijk de Award winning documentaire 

In navolging van onze extra nieuwsbrief op 27 mei jl. waarin je je kon aanmelden voor het bekijken van de Award winnende documentaire "MY YEAR OF LIVING MINDFULLY", is dit je laatste kans om je hiervoor nog aan te melden.

Meld je hier aan!
Deel Deel
Tweet Tweet
Deel Deel
Deel Deel



Als je troebel water met rust laat,
wordt het vanzelf helder...


Lao Tse


 
Facebook
Website
Email
LinkedIn
Copyright © 2020 VMBN, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list.

Email Marketing Powered by Mailchimp