Copy
4 april 2017 | Editie 26 | Leugen

If you do not tell the truth about yourself you cannot tell it about other people” 
Virginia Woolf

COLUMN | Lief liegen of leven met een leugen De moeder van The Titty's Fanny vertelde haar op haar 20ste ineens dat ze een halfzus had. Dat was dus een leugen, maar was 'ie ook zo erg dat het voelde als een leugen of telt het dan niet?  
COLUMN | De Leugen regeert Fake nieuws is hot. Iedereen loopt maar te pas en te onpas te smijten met deze nieuwe kreet. Maar Titty columniste Lizette is journalist en ziet dat het gebruik van de term fake nieuws niet zonder gevolgen is...
Lotte Dale
Elke week een ander thema, elke week een nieuwe foto van Lotte Dale. Deze week: Leugen


Ik lieg dus ik ben. Iedereen liegt. Iedere dag. Wel zo’n tien keer. Dat is echt waar, niet gelogen en ook niet aangedikt. Dat is door de wetenschap ooit onderzocht, dus dan is het een feit. Feiten zijn objectief, dat kun je meten met moeilijke formules en dan krijg je een waarde die in de juiste range valt en dan is het waarheid. Maar er zijn zoveel dingen in de wereld die we desperately in cijfertjes proberen te vatten zonder dat dat lukt. Waarom iemand op een bepaalde politicus stemt bijvoorbeeld of dat broccoli er misschien wel voor zorgt dat je minder snel kanker krijgt. Want verbonden aan deze vragen zit een mens, die handelt vanuit een bepaalt perspectief. Die onbewust meeneemt wat ‘ie leerde als kind, zag op tv, zich herinnert wat die ene vriend er over zei en van daaruit associeert. En dat wat matcht, dat is dan vast waar. Dat klinkt logisch toch?

Maar als we nou eens slim zijn dan bedenken we dat iemand iedere dag wel tien keer liegt, dus ook je beste vriendin. Dan is het misschien wel zo dat het niet klopt wat ze zegt, ondanks dat ze bij hoog en bij laag beweert dat het wel zo is. Misschien is het maar een kant van het verhaal en moeten we het eens vragen aan de andere kant? Doe je dat wel eens? Eens heel goed luisteren naar wat die ander zegt, die ene waarvan je het gevoel krijgt dat ‘ie het echt niet goed begrepen heeft? Want misschien zit er in dat perspectief toch wel een kern van waarheid.

COLUMN | Lief liegen of leven met een leugen.  
Je hebt twee soorten leugens. Lieve leugens en leugens die bepalend zijn voor iemand z’n leven. Wanneer doe je er goed aan? Iemand laten geloven dat je z’n moeder bent, is dat slecht? Niemand weet eigenlijk hoe het nou zit.
 
Ik was op zoek naar info over liegen. En stuitte op dit onderzoek: Tijdens een studie aan de University of Massachusetts  lieten ze 242 studenten in 121 paren met elkaar kletsen. Dit lieten ze stiekem vastleggen met verborgen camera’s. Sneaky, ja. Maar wel handig. Wat bleek? Maar liefst zestig procent van de deelnemers loog. Met een gemiddelde van twee à drie leugens per gesprek. Wow.

Oke. Best wel een dingetje dus. Betekent namelijk dat meer dan de helft van alle mensen die jij in je leven hebt ontmoet, in de eerste tien minuten van een gesprek al drie keer tegen je gelogen heeft. En dan vragen mannen zich af waarom vrouwen in relaties soms psycho zijn. Maar goed, dat terzijde.
 
Nu denk jij vast dat je bij die andere helft hoort. Want waarom zou je in tien minuten over iets liegen? Eerlijk? Ik dacht precies hetzelfde. Maar uit onderzoek blijkt dat juíst die mensen die dat denken, liegen. Snap je ‘m nog? Je kan dus niet inschatten wanneer je liegt of niet. In een gesprek van minstens tien minuten maakt bijna iedereen weleens een leugen. Oke. Maar zijn we dan allemaal bad people?

Nee. Je hebt ook zoiets als ‘lief liegen’. En dat maakte ik gisteren nog mee. Ik was samen met een vriendin aan het skaten in Den Haag. Ze had een korte tanktop aan. Want de zon scheen. Het was warm. Én we skaten gewoon heel hard. Er liep een man voorbij, met z’n vrouw.  Hij zat vies naar m’n vriendin te lachen. Met een gezicht van: ‘hmm, lekker.’ Mijn vriendin kon zich niet in bedwang houden en ging naar ‘m toe. ‘Hé, je bent met je vrouw. Gedraag je.’ De man schoot gelijk in de verdediging. ‘Ik keek gewoon naar wat voor rolschaatsen zij aan heeft!’ 
Als zijn vrouw hem nu zou vragen: ‘vind je haar mooier dan mij?’ Dan zou hij niet zeggen: ‘Ja, véél knapper!’ Of naja, kan wel. Maar dan krijgt 'ie een week lang geen suck a dick, waarschijnlijk. Hij zal dus lief zeggen: ‘Nee, tuurlijk vind ik haar niet mooier.’ Omdat hij haar niet wil kwetsen. Wat best logisch is in een relatie. Toch? Zo zijn er nog 100 van dit soort kleine leugentjes te bedenken. Op je werk. Als je baas iets vraagt bijvoorbeeld. Of gewoon random. En je weet zelf ook wel wanneer een leugen niet kan. 

Maar wat nou als een leugen beter is voor iemand z’n geweten? Voorbeeldje, een leugen waarvan ik zelf ook niet weet of dit wel goed is. Ik heb een hele lieve mama, ze is alleen een beetje manisch en nog wat dingen. Op m’n 20e vertelde ze me ineens dat ik een halfzus heb. Best vaag. Mijn halfzus is opgegroeid met het idee dat mijn moeder, haar moeder is. En ik haar zus. Dus ik ben dit gaan onderzoeken. En m'n moeder heeft er over gelogen. Maar is dat erg?

Mijn moeder heeft deze ‘feitelijke’ leugen zo erg als de waarheid gezien. Dat ze niet beter weet. Zij denkt dat dit de waarheid is. Als je beseft dat in Brazilië iedere zeven seconde een vrouw wordt verkracht, is het heel goed mogelijk dat mijn zus ook ongewild is gekomen. En dat mijn moeder haar dan niet mee naar Nederland heeft genomen. Dat heb ik dus ook uitgezocht. Mijn broertje en ik zijn met een keizersnee ter wereld gekomen. Omdat de doorgang te nauw was om een kind te baren. M’n moeder heeft nergens eerder littekens. Sterker nog: ze heeft daar ook niet in het ziekenhuis gelegen. Ze kan haar dus niet eens gebaard hebben.
 
M’n punt is: leuk voor mij dat ik ’t weer niet kon laten. Zodat ik me zelf beter voel. Nou, niet dus. Ik dacht dat ik me minder schuldig naar haar toe zou voelen. Omdat ik er niet als zus voor haar ben geweest. Maar wat verandert het? Als ik haar vertel dat ik haar familie niet ben. Veroorzaak je dan niet nog meer ellende door de waarheid te vertellen? 

Dit is hetzelfde als zo'n programma als 'All you need is love'. We gaan opzoek naar je echte ouders, maar die hebben dit niet voor niks besloten. Wie ben jij als buitenstaander om je daar mee te bemoeien?
Leugens hebben zoveel meer impact op meerdere mensen dan alleen op jezelf. Maar zolang het niet jouw leugen is, zeg je het dan?
<
Illustratie door Gerdien van Halteren
COLUMN | De leugen regeert

Ik ben journalist en ik mag me de hele dag bezig houden met het fascinerende fenomeen Donald Trump. Qua aanbod van verhalen heerst er bij mij, zoals je misschien wel begrijpt, geen schaarste. Iedere dag is er wel een nieuwe ontwikkeling in de soap Trump goes White House, geen betere tijd om journalist te zijn zou je denken. Maar met het aanstellen van de Trump administratie werd een nieuw soort retoriek geïntroduceerd die dit werk als journalist nog nooit zo lastig heeft gemaakt...

Werd de pers er in de voorverkiezingen nog van beschuldigd te veel ‘gratis’ aandacht te geven aan de kandidaat die het toch niet zou gaan halen en werd al die berichtgeving na zijn winst aangewezen als de hoofdreden dat hij het presidentschap had weten binnen te hengelen, inmiddels is de pers fake en verspreiden ze niets anders dan leugens over de nieuwe President.

Tijdens de campagne schoten de fact check mogelijkheden als paddestoelen uit de grond, ieder debat, iedere speech, alle Amerikaanse kranten en televisiestations hielden nauwkeurig bij of de teksten die die Trumps lippen verlieten wel echt klopten. Want het was al snel duidelijk dat Mr. Trump vooral geloofd in zijn eigen werkelijkheid en dan is het de taak van de media iedereen te informeren over de echte feiten.

Maar de leugens maakten helemaal niet uit. Hoe meer moeite er werd gestopt in het ontmaskeren en debunken van de onwaarheden, hoe meer munitie Trump had om te laten zien dat iedereen die onderdeel was van het establishment zich tegen hem keerde. Hoe makkelijker het ook werd voor Trump en consorten om het electoraat, dat het zo zat was met de gevestigde orde, zich niet herkende in de retoriek van de beroepspolitici en zich in de steek gelaten voelden door Washington, ervan te overtuigen dat alleen hij hen van deze misère kon redden.

En toen stond de gehele pers toch even met de handen in het haar. Want hoe wij, als journalisten, een nieuwsgebeurtenis of een nieuwswaardig persoon benaderen is door zoveel mogelijk feiten te verzamelen en die overzichtelijk te presenteren aan het publiek. Om te proberen zo dicht mogelijk bij een objectieve waarheid te komen. Helemaal als het gaat om politici, die graag informatie op zo’n manier verpakken dat het in hun voordeel werkt, maar niet de objectieve waarheid schetst. Als journalist zoek je dan de confrontatie. U zegt iets heel moois, maar het is niet waar. De cijfers laten een ander plaatje zien, of eerder beweerde u nog dat u niet voor dit voorstel zou stemmen.

En ja, hier moet een disclaimer bij. Sommige organisaties willen niet objectief zijn, maar rapporteren met een bepaalde politieke kleur of  hebben een specifiek publiek in gedachten, zoals de Volkskrant (links van het midden) of WNL (rechts van het midden). En ja, ik ben een mens en mensen zijn niet objectief. Ik zal dan ook nooit tegen je zeggen dat ik objectief ben, wel dat ik iedere dag mijn uiterste best doe om jou een reportage voor te schotelen die het meest dichtbij een objectieve waarheid ligt als ik kan komen. Door iedereen aan het woord te laten. Dan mag jij daarna zelf bepalen met wie je het het meeste eens bent.

cartoon door KAL

Dus zegt Donald Trump dat zijn nieuwe health care plan (dat de stemming in het huis van afgevaardigden uiteindelijk niet haalde) een verademing zal na de zeven afgrijselijke jaren onder obamacare, maar blijkt uit de cijfers dat het grootste deel van de bevolking juist zijn zorgverzekering zou verliezen door Trumps nieuwe plan (en opvallender nog: het grootste gedeelte van deze groep zijn mensen die op Trump stemden in de hoop op betere zorg), dan confronteer je als journalist de Trump administratie met deze feiten of vermeld je ze, naast de feiten die Trump naar voren schuift, in je artikel of reportage om mensen zelf een keuze te laten maken wat ze van het nieuwe plan vinden.

Niet om Trump onderuit te halen zoals hij zelf graag claimt, niet om een linkse agenda aan de mensen te verkopen, niet omdat ik als journalist wil dat jij precies zo denkt als ik, maar omdat ik wil dat je alle kanten van het verhaal kent. Dat je alle meningen en feiten hebt gehoord. Zodat je vervolgens een weloverwogen besluit kan nemen over het plan, de politicus, noem maar op. Again, ik ben een mens en zal je nooit proberen te vertellen dat ik je een volledig objectief plaatje schetsen kan. Wel beloof ik je met mijn hele hart dat ik iedere dag mijn stinkende best daar zo dicht mogelijk bij in de buurt probeer te komen.

We weten het inmiddels wel, we leven allemaal in onze eigen bubbel. Maar zelfs met die wetenschap is het heel moeilijk om eruit te breken. Want misschien dat je ‘s ochtends wel verschillende media consumeert om een objectief beeld te kunnen krijgen, maar gedurende de dag als alleen jouw favoriete platforms en de artikelen die je vrienden delen hun weg naar jouw facebook feed vinden dan zijn we terug bij af. In de bubbel waarin onze wereldbeelden worden bevestigd.

Je hoeft niet dossier Trump te beheren om als journalist uitgemaakt te worden als fake. Ook hier hebben we er onze mond van vol. Politici strooien met de term alsof het niets is zonder zich bewust te zijn van de gevolgen die dit soort uitspraken hebben. Klein voorbeeldje: Het NRC schreef in februari een stuk over DENK. Om precies te zijn over hoe de partij met ‘trollen’ op social media tegenstanders en andere politici aanviel. Zoals het hoort benaderde het NRC voor de publicatie van het stuk DENK met de vraag te reageren. Dat wilden ze niet. Wel publiceerde ze een filmpje op hun facebook waarin ze NRC beschuldigde van nepnieuws en de drive om de partij kapot te maken. In een reactie hierop probeerde het NRC uit te leggen hoe ze te werk waren gegaan en dat ze dit nieuws precies zo behandelen als al het andere nieuws.  

Maar dat maakt al niet meer uit. De facebook bubbel heeft een situatie gecreëerd waarin de DENK volger nooit meer met het antwoord van het NRC geconfronteerd zal worden. Want via de media die wordt geconsumeerd wordt een eenzijdige boodschap gezonden en we worden helaas alleen nog maar geconfronteerd met berichten die ons wereldbeeld versterken. Dus als iedereen om jou heen A zegt en die ene journalist B, hoe kan het dan dat die toch gelijk heeft? En daar zit je dan als journalist. Je probeert mensen alle feiten te geven zodat ze een eerlijk beeld krijgen van de situatie en dat backfired.
Aan het werk tijdens de amerikaanse verkiezingen

Ik krijg de laatste tijd ineens wekelijks een mail van een kijker dat ik nepnieuws maak. Dat ik leugens verkoop. Bijvoorbeeld omdat ik een typfout heb gemaakt in een naam. Die fout had ik niet moeten maken en ik ben blij dat ik er op gewezen wordt. Maar ik maak geen nepnieuws. Ik heb iets heel menselijks gedaan, namelijk te snel en slordig iets opgeschreven. En ik ben niet de enige die zich ineens constant moet verdedigen over alles wat ik produceer. De ombudsvrouw van de Volkskrant merkte ook al dat haar inbox aardig begon uit te puilen. In die krant schrijft ze:

“Wie bepaalde media wil diskwalificeren, heeft aan nepnieuws een handige stok om mee te slaan. Eerst werden rabiaat rechtse sites en verspreiders van complottheorieën te roekeloos gelabeld als 'fakenieuws'. Nu wordt dit etiket zonder schroom op producties van mainstream media geplakt. Dit ondermijnt niet alleen de betekenis van nepnieuws, maar ook het idee dat er een duidelijk verschil is tussen waarheid en fictie.

De waarheid heeft het zwaar te verduren in dit tijdsgewricht - Oxford Dictionaries riep 'post-truth' uit tot het woord van 2016. De functie van de serieuze journalistiek is belangrijker dan ooit, zei de hoofdredacteur in het artikel over nepnieuws. 'Wij scheiden de zin van de onzin. (...) Wij binden iedere dag de strijd met ruis aan'.”

Want zoals filosofe Tinneke Beekman ook schrijft in haar boek Macht en Onmacht, we hebben juist feiten nodig om met elkaar in debat te gaan over de gebeurtenissen in de wereld en die feiten kunnen we alleen als feiten zien als we het eens zijn over een gedeelde werkelijkheid. En laat dat nou juist het grootste probleem zijn van deze tijd.

We denken dat er niet 1 waarheid bestaat, maar dat we allemaal onze eigen waarheid hebben. We verwarren daarmee waarheid met perspectief. Nietzsche zei ooit terecht dat ‘objectiviteit’ gekleurder is dan we denken dat het moet zijn. Het is niet een visie maar het toevoegen van meerdere perspectieven.

Kritisch denken wordt tegenwoordig ingevuld als argwanend denken. Je ziet iets op tv, zoals de aanslagen van 9/11, en je bent pas kritisch als alles in twijfel trekt van wat je net is voorgeschoteld. Je bent ervan overtuigd dat er achter die beelden andere machtsmechanismen aan het werk zijn, en je gelooft dat de journalisten die je een verhaal vertelden, misbruik maken van hun machtspositie. Je denkt: er zal ook wel een ander verhaal zijn, een ‘echter’ verhaal.

Dus blijf kritisch en zoek naar al die verschillende perspectieven. Want we zeggen niet voor niets de waarheid ligt altijd in het midden. <

De broer van Roos
LEUGEN

met volle teugen
regeert daar 'n leugen
heilig, je boek
waarheid is zoek
vallen is vliegen
religie is liegen.
 
There is more where this came from! 
In Gedichten van de broer van Roos. Die vind je hier.  
Iedere week The Tittymag in je mailbox? Dat kan! Meld je aan op thetittymag.com. Heb je op- en aanmerkingen, ideeen, inspiratie en wil je graag bijdragen aan The Tittymag? Mail ons dan op thetittymag@gmail.com. 

Deze nieuwsbrief is samengesteld door Cathelijne Blok, Lotte Dale, Fannie van Holsteijn en Lizette Pellikaan. We willen Olivier van Kuyen, Raymond van Mil,  Gerdien van Halteren en Tim Hofman duizend maal danken voor hun hulp om deze zesentwintigste editie zo awesome te maken. 
Copyright © 2017 TheTittyMag, All rights reserved.


Want to change how you receive these emails?
You can update your preferences or unsubscribe from this list

Email Marketing Powered by Mailchimp